„Ég sigraði ekkert“

Á fallegum föstudegi í lok október situr undirrituð með viðmælanda sínum, Jónu Hrönn Bolladóttur sóknarpresti, á skrifstofu hennar í Vídalínskirkju í Garðabæ. Jóna Hrönn er 62 ára og hefur gegnt starfi sóknarprests við Vídalínskirkju síðastliðin tuttugu ár. Hún er gift Bjarna Karlssyni, presti og doktor í siðfræði, og saman eiga þau þrjú börn, þrjú tengdabörn og fimm barnabörn, á aldrinum 5-17 ára.  

Jóna Hrönn lýsir starfi sínu sem vandasömu og fjölbreytilegu og að hún þurfi að halda mörgum boltum á lofti í einu. Það sem veitir henni mestan styrk og gleði í lífinu er m.a. að mæta reglulega í ræktina til að lyfta lóðum og að verja dýrmætum stundum með barnabörnunum.  

Fyrir tveimur árum má segja að hún hafi aldeilis fengið storminn í fangið þegar hún greindist með blóðkrabbamein, þá sextug. 

„Ég hafði alltaf notið heilsu og krafta og verið við stjórnvölinn í mínu lífi.“  

Fyrir greiningu hafði Jóna Hrönn aldrei þurft að nýta þjónustu heilbrigðiskerfisins að ráði, nema þegar hún eignaðist börnin sín. Skyndilega fær hún þær upplýsingar að hún sé með lífsógnandi sjúkdóm og það sé mjög erfitt að reikna út hvernig hann þróist.  

„Ég gleymi ekki þessum föstudagsmorgni þegar ég fæ greiningu… Sá sem situr uppi með lífsógnandi sjúkdóm er kominn í þá stöðu að ef hann ætlar að eiga möguleika á að lifa er hann algerlega háður öðrum. Margt fólk upplifir sig vera svipt sjálfsforræði og það er ekki skrýtið,“ segir hún ákveðin.

„Ég ætlaði ekkert að vera á valdi dauðans þótt ég vissi að ég væri í lífshættu. Segja má að fyrstu tólf mánuðina hafi líf mitt verið á þann veg að ég varð að læra að anda inn í ölduna og draga svo andann að mér þegar dagarnir voru skárri. Það sem gerði mér kleift að anda inn í ölduna var einkum tvennt; annars vegar öll þessi óendanlega fagmennska, þekking og umhyggja heilbrigðisstarfsmanna hvar sem ég naut þjónustu og hins vegar andlegur stuðningur ástvina og samferðarmanna í trú, von og kærleika.“ 

Hjartað slær með samfélaginu 

Jóna Hrönn ólst upp á prestsetri við Eyjafjörð og fór sjálf í guðfræði við Háskóla Íslands. Þau Bjarni kynntust í guðfræðináminu og giftu sig á þeirri vegferð. Eftir að námi lauk fluttu þau til Vestmannaeyja, þá með tvö börn, en yngsti drengurinn þeirra fæddist í Eyjum. Árið 1998, eftir sjö góð ár í Eyjum, fluttu þau til Reykjavíkur og settust að í Laugarneshverfinu. Jóna gerðist prestur við Dómkirkjuna og var einnig miðborgarprestur en eiginmaður hennar var kjörinn sóknarprestur í Laugarneskirkju.  

Hvað varð til þess að þú fórst í guðfræði? 

„Áhrifavaldurinn er faðir minn, Bolli Gústafsson prestur. Það hafði mikil áhrif á okkur að alast upp á prestsheimili og fylgdum við systkinin, mörg hver, honum eftir í starfi. Hann var mikill fyrirmynd ásamt móður minni Matthildi Jónsdóttur.“  

Bolli og Matthildur fluttu síðar að Hólum í Hjaltadal þar sem hann gerðist vígslubiskup.  

„Við erum sex systkinin og þrjú okkar eru prestar. Það segir sína sögu.“  

Í samtalinu kemur skýrt fram að Jóna Hrönn hafi ætíð látið velferð samfélagsins sig varða. Sem miðborgarprestur rak hún athvarf fyrir unglinga í gamla Hressingarskálanum í Austurstræti 20. Um helgar áttu þar skjól unglingar sem m.a. urðu fyrir einelti eða unglingar af öðru þjóðerni. Markmið starfseminnar var að koma unglingunum úr miðborginni þegar þar ríkti glundroði og unglingadrykkja um helgar. Margir tóku þar höndum saman, m.a. Samhjálp, ÍTR, Hitt húsið, Rauði krossinn og fleiri. 

„Það var mikil neysla, myrkur og tóm í miðborginni á þessum árum. Miðborgarstarfið hafði miklu hlutverki að gegna og starfsemin var fjölbreytt, m.a. fjölsóttar messur í Kolaportinu og rekstur kaffihússins Ömmukaffi, sem var athvarf fyrir ungmenni um helgar. En hreyfiaflið var fyrst og síðast öflugt samstarf og einhugur margra aðila.“    

Árið 2005 lagðist starfsemin í Austurstræti niður og þá hugsaði Jóna Hrönn sér til hreyfings. Hún sótti um sem sóknarprestur í Vídalínskirkju, hóf þar störf 1. desember sama ár og hefur verið þar síðan.  

Auðmýkt að leiðarljósi 

Að sitja andspænis Jónu Hrönn, hlusta á frásögn hennar af erfiðu tímabili í hennar lífi og hvernig hún tæklar það er ansi lærdómsríkt.  

„Ég fæ sýkingu og fer upp á Heilsugæslu þar sem mér var gefið pensillín. Heimilislæknirinn minn, mjög athugul kona, sendi mig einnig í blóðprufur.“  

Blóðprufurnar komu ekki vel út og Jóna Hrönn var umsvifalaust send niður á Landspítala þar sem henni var tjáð að hún hefði greinst með blóðkrabbamein: „Og eini möguleikinn á lækningu var að þiggja stofnfrumur á hátæknisjúkrahúsi í Lundi í Svíþjóð.“  

Jóna Hrönn segist hafa verið lánsöm því að stofnfrumugjafi, þýsk kona, hafi fundist tiltölulega fljótt. Hún var því komin út í meðferð í byrjun mars 2025 og dvaldi þar fram í miðjan maí. Ferlið gekk vel en þó með lægðum eins og gengur og gerist við svo kröftuga meðferð.  

Taldirðu þig, á þessum tímapunkti, hafa sigrað erfiðasta hlutann? 

„Við heyrum stundum talað um að einhver hafi verið ákveðinn í að sigra krabbameinið eða sagt er um fólk að það hafi sigrast á meini sínu. Í mínum huga er það þannig að við sem greinumst með krabbamein sigrum ekkert. Eina sem við getum hugsanlega talað um sem sigur í þessu samhengi er máttur læknavísindanna, en við sem greinumst höfum það val gagnvart meininu að lifa í trausti og djúpu þakklæti. Um leið og við förum að tala um að við höfum sigrast á einhverju þá erum við búin að setja mannlegt líf og heilsu í það samhengi að þau sem falla frá hafi tapað. Í mínum huga eru hugtökin sigur og tap arfaslæm í tengslum við veikindi því þau skilgreina engan veginn þessa vegferð. Ég stend ekki hér lifandi í dag haldandi á heilsu minni líkt og keppnisbikar. Ég sigraði ekkert.“ 

Jóna Hrönn segist hafa reiknað með því besta en undirbúið sig undir það versta. Þess vegna hafi hún gengið frá öllum sínum persónulegu málum áður en hún hóf meðferðina í Lundi, ef ske kynni að hún kæmi ekki lifandi til baka.  

Hvernig tilfinning var það? 

„Ég hef reynslu af að vera með fólki sem er að deyja og átt samtöl við það. Ég hef lært að það er mikilvægt að tala um dauðann og ekki síður mikilvægt að ganga frá hlutum og koma málum á hreint áður en kemur að kveðjustund.“ Hún bætir við að hún hafi sjálf oft hvatt fólk til að ganga frá lausum endum áður en það kveddi. „Af hverju hefði ég ekki átt að gera slíkt hið sama?“ - „Það sem hjálpaði mér hvað mest er að ég hef unnið við sálgæslu í 35 ár og hef verið með fólki í þeirra stærstu og verstu áföllum. Ég hef séð fólk rísa upp með undraverðum hætti eftir mikinn missi og mikla áfallasögu,“ útskýrir Jóna og bætir við að hún hafi verið samferða fólki í erfiðleikum og séð marga finna út úr áföllum með skapandi hætti og ólýsanlegri fegurð.  

„Ég var í rauninni með allt þetta fólk í líkamsminninu. Upprisusögur þessa fólks gáfu mér hvað mestan styrk ásamt ást fjölskyldunnar og velvild samferðamanna.“   

Jóna Hrönn bendir á að stundum gleymist, í eigin „veikindabrasi“, að finna til samúðar með aðstandendum sínum. Ástvinir standi oft uppi með ótal spurningar og tilfinningar sem þeir þurfi að vinna úr á meðan sá veiki er með allan hugann við að ná bata.  

„Þegar þú greinist með svona sjúkdóm þá ferðu í að leggja allt þitt af mörkum. Svolítið eins og manneskja sem er að klífa fjallstind. Þú horfir upp því þú ert á leiðinni á toppinn. Þú horfir ekki til hliðar og alls ekki niður. Ástvinir ganga dalinn og þeir geta horft til allra átta og horft aftur og fram, þess vegna eiga þeir oft erfitt á þessari vegferð því þeir geta átt alls kyns upplifanir. Það var mér mjög dýrmætt að við fjölskyldan náðum að standa fallega saman í gegnum allt þetta ferli. Það er ekki sjálfgefið.“ 

Hvernig ertu í dag? 

„Eftir á, þegar ég er farin að vinna, þá koma alls kyns hugsanir til mín og ég hef þurft að fá handleiðslu varðandi þær. Það er mjög mikilvægt. Ég er ekki með krabbamein en ég verð áfram undir eftirliti. Nú á þriggja mánaða fresti og svo lengist vonandi á milli heimsókna.“ 

Fagmennska fram í fingurgóma 

Jóna Hrönn byrjaði í endurhæfingu hjá Ljósinu í ágúst, 2025. Þar hitti hún iðjuþjálfa og sjúkraþjálfara og fór í stöðumat. Hún segir það hafa hjálpað sér að hafa markmið í þjálfuninni en á heilu ári hafi þol og styrkur verið mældur þrisvar sinnum.  

„Ég er mikil keppnismanneskja svo þetta hentaði mér prýðisvel. Þegar ég útskrifaðist var ég búin að vinna upp vöðvamassann og þolið. Það hafði mikil áhrif. Innan Ljóssins var mikil hvatning, fagmennska og umhyggja frá starfsfólki. Sjúkraþjálfararnir eru líka stórkostlegir.“  

Jóna Hrönn mætti einnig í hjólatíma í tækjasalnum og keypti sér nudd, sem hún segir hafa verið himneskt fyrir sig. Að auki hafi maturinn hjá Ljósinu verið algjörlega frábær. 

Hvernig horfir lífið við þér eftir útskrift úr Ljósinu? 

„Ég byrjaði að vinna í febrúar á þessu ári og útskrifaðist úr Ljósinu í lok apríl. Ég hafði fengið mikla hvatningu og varnaðarorð hjá rágjöfum Ljóssins og það var mjög mikilvægt.“  

Það tekur á að vinna upp þol og styrk eftir svo harða meðhöndlun sem stofnfrumumeðferðin er. Jóna Hrönn lýsir sjálfri sér sem „algjöru flaki“ meðan á meðferðinni stóð og að um tíma hafi hún þurft að styðjast við göngugrind. Minnisleysið sem fylgdi hafi þó verið meiri áskorun. Jóna Hrönn segist alltaf hafa haft góða yfirsýn yfir verkefni sín í krefjandi og fjölbreyttu starfi. Minnistapið hafi gert hana óttaslegna en að með tímanum hafi það þó farið batnandi.   

„Þessi tvö ár eru eitthvert mesta lærdómsferli sem ég hef farið í gegnum.“ 

Hvernig horfir lífið við þér í dag? 

„Auðvitað eldist maður og svona meðferð er ekki til að byggja mann upp. Maður þarf að lifa reglubundnu lífi og passa upp á svefn, mataræði og hreyfingu. Ef ég vinn of mikið þá finn ég að það kemur í bakið á mér og ég verð ótrúlega þreytt. Ég er lengur að ná mér aftur í jafnvægi. Ég þarf að lifa einfaldara lífi núna, sérstaklega hvað varðar að endurheimta orku.“ 

Hún bætir við að henni finnist gott að fara í göngutúra, í þeim felist viss hvíld. Annars segir hún lykilinn að líkamlegum styrk vera að lyfta lóðum. Það hafi hún gert síðan 1995 og að það hafi hjálpað heilmikið til í bataferlinu.  

Andlega styrkinn sækir Jóna Hrönn m.a. í samferðamenn sína og að gefa áfram til samfélagsins. Á erfiðum tíma, meðan á meðferðinni stóð og strax í kjölfarið, segir Jóna Hrönn að bænahópur kvenna í Vídalínskirkju hafi beðið svo trúfastlega fyrir henni, ásamt mörgum fleirum. Nú í nóvember er að koma út bænabók eftir hana sem Skálholtsútgáfa gefur út og hún tileinkar bókina bænahópnum.

Þá voru haldnir styrktartónleikar; Bleikur djass, í Vídalínskirkju, sunnudaginn 25. október. Þar stigu frábærir tónlistarmenn á stokk og fluttu djassskotna sálma.  

„Agnar Már Magnússon tónlistarstjóri við kirkjuna hélt utan um verkefnið og Auður Pálsdóttir sjúkrahúsprestur hélt erindi, en hún greindist sjálf með krabbamein. Með henni var systir hennar Guðbjörg Pálsdóttir, hjúkrunarfræðingur og aðstandandi.“  

Allur ágóði sem safnaðist á tónleikunum var látinn renna til Ljóssins. Sambærilegir tónleikar voru einnig haldnir í kirkjunni í fyrra til styrktar Ljósinu: „Þetta er einskonar endurgjöf því Ljósið er stórkostlegt starf fyrir íslenskt samfélag.“  

  Undir lok viðtalsins tiltekur Jóna Hrönn það sem kjarnar batann og baráttuandann í henni: „Við getum valið hvort við tökum sjúkdómi okkar sem auðmýkingu eða sem tækifæri til að læra auðmýkt. Eftir erfiða meðferð átti ég val um hvort ég ætlaði að leggja mitt af mörkum til að brölta á fætur og endurheimta þá heilsu sem mér kynni að lánast að nýju. Hvern morgun, sem Guð gefur mér að vakna, heilsa ég lífinu með þakklæti meðvitaðri en nokkru sinni um, að mér var veitt líf. Eða, kannski væri nær að segja að lífinu hafi verið veitt til mín af ótal starfandi höndum héðan og þaðan úr heiminum; hvítum, svörtum, brúnum og gulum. Sérfræðingar, sem með einum hug en á mörgum tungumálum, unnu að velferð minni. Og ótaldar greipar voru spenntar í bæn svo ég fann mig borna á bænarörmum. Það er reynsla sem aldrei gleymist.“